د بلوچ ملي غورځنګ (بياېناېم) د بشري حقونو څانګې «پانک» خپل د ۲۰۲۵ کال کلنی راپور خپور کړی دی. د دې راپور له مخې، د پاکستان پوځ تېر کال په بلوچستان کې لږ تر لږه ۲۲۵ ناقانونه (بېمحکمې) وژنې ترسره کړې او ۱٬۳۵۵ جبري ورکېدنې ثبت شوې دي، چې دا د دولت په کچه د منظم او سیستماتیک ظلم څرګند ثبوت بلل کېږي.
راپور څرګندوي چې د پاکستان پوځ، استخباراتي ادارو او فرنټیر کور (اېفسي) په ځانګړي ډول زدهکوونکي، سیاسي فعالان او ځایي فکري شخصیتونه په نښه کړي دي. د ډرون بریدونه، د چورلکو له لارې توپچي عملیات او د «ووژنه او وغورځوه» تګلاره عادي شوې ده. همدارنګه، د ترهګرۍ ضد قوانین او د عامه نظم د ساتنې قانون (۳-اېمپياو) د سولهییزو مدني خوځښتونو، لکه د بلوچ یکجهتي کمېټې (بيوايسي)، د جرم ګڼلو لپاره کارول شوي دي. دا پراخې سرغړونې د بلوچ ملت پر وړاندې د ټولیزې سزا د دولت ښکاره تګلاره په ډاګه کوي.
د پانک راپور د بلوچ ولس پر وړاندې د دولتي ځپنې د پرلهپسې زیاتېدو یادونه کوي. د راپور له مخې، د پاکستان پوځ یوازې په محدودو او دودیزو عملیاتو بسنه نه ده کړې، بلکې د ملکي وګړو پر ضد یې بشپړ پوځي ځواک، د هوايي بریدونو په ګډون، کارولی دی. د ۲۰۲۵ کال په لومړۍ نیمایي کې د جبري ورکېدنو تر ټولو لوړه شمېره ثبت شوې ده (۷۸۵ پېښې)، چې دا د هغو دولتي تګلارو ښکارندویي کوي چې موخه یې د سولهییز سیاسي فعالیت ځپنه او د مشرتابه له منځه وړل دي.
په وروستیو میاشتو کې، که څه هم د جبري ورکېدنو شمېر یو څه کم شوی، خو په مقابل کې ناقانونه وژنې زیاتې شوې دي. د راپور له مخې، ۴۰۷ کسان چې په زور ورک شوي وو، وروسته له شکنجې او اوږدې بنديتوب څخه خوشې شوي دي. ډېری دغه کسان له سختو فزیکي او رواني صدمو سره مخ دي، چې دا د دولتي ترهګرۍ د کارونې جدي نښې څرګندوي.
راپور دا هم یادونه کوي چې پر زدهکوونکو او ځوانو مسلکي کسانو بریدونه د پاکستان د هغې تګلارې برخه ده چې موخه یې د بلوچ ټولنې فکري او سیاسي مشرتابه کمزوری کول دي.
پانک په خپل راپور کې یو شمېر مهمې پېښې هم ثبت کړې دي. د اکتوبر په ۲۹مه، په بولېده کې د ډرون په برید کې څلور ځوانان هغه مهال ووژل شول چې په تفریحي مېله کې بوخت وو، سره له دې چې هغوی رسمي پوځي اجازهلیکونه لرل. د سپتمبر په ۱۷مه، په زهري سیمه کې هوايي بمبار وشو چې په پایله کې یې درې ملکي وګړي ووژل شول او یو ماشوم ټپي شو. همدارنګه، د اکتوبر په ۲۸مه د چلتن په غونډیو کې په برید کې څو تنکي ځوانان سخت ټپیان شول. دا ټولې پېښې د نړیوال بشري حقونو د قوانینو ښکاره سرغړونې ګڼل کېږي.
د ۲۰۲۵ کال له ثبت شوو ۲۲۵ ناقانونه وژنو څخه ځینې پېژندل شوې قربانیان دا دي: زېشان ظهير، چې په جون میاشت کې په زور ورک شو او وروسته د شکنجې تر تېرولو وروسته ووژل شو؛ عثمان مقبول، چې د ورکېدو یوازې دوه ورځې وروسته ووژل شو؛ او خلیل احمد، چې د پولیس افسر و او د ډسمبر په میاشت کې ووژل شو.
راپور د اختلاف د غږونو د چوپولو لپاره د قوانینو پراخ او ناوړه استعمال ته هم اشاره کوي. د بلوچ یکجهتي کمېټې مخکښ فعالان، لکه ډاکټر مهرنګ بلوچ، سبغتالله، بیبګر، بیبو او ګلزادي، د ۳-اېمپياو او د ترهګرۍ ضد قانون له مخې په خپلسري ډول نیول شوي دي، چې ډېری وخت یې بنديتوب د قانون له ټاکلي ۹۰ ورځني حد څخه هم اوښتی دی. همدارنګه، ۳۲ فعالان د ترهګرۍ ضد قانون د څلورم مهالویش لاندې شامل شوي، چې له امله یې د هغوی د تګ راتګ ازادي سخته محدوده شوې ده. پاکستاني دولت د مدني حقونو د محدودولو لپاره نور اقدامات هم ګړندي کړي، لکه د پېژندپاڼو بندول، د سیمکارتونو ځنډول، د سفر محدودیتونه او د بانکي حسابونو کنګل کول.
پانک له نړیوالې ټولنې غوښتنه کړې چې دا درک کړي چې، سره له دې چې بلوچستان پراخې طبیعي سرچینې لري، خو ځایي ولس یې له شدید اقتصادي او ټولنیز بېبرخېتوب سره مخ دی. پروژې لکه ریکو ډېک، سندک او د ګوادر بندر د بلوچ ولس سرچینې استثماروي، په داسې حال کې چې هغه خلک چې د خپلو بنسټیزو حقونو غوښتنه کوي، د پوځي فشار او زور له لارې ځپل کېږي. د اروپایي اتحادیې د GSP Plus د څارنې مأموریت هم په ۲۰۲۵ کال کې د جبري ورکېدنو، د بیان د ازادۍ د محدودولو او د ترهګرۍ ضد قوانینو د ناوړه کارونې په اړه جدي اندېښنې څرګندې کړې دي، چې دا په بلوچستان کې د بشري حقونو د خرابېدونکي وضعیت پخلی کوي.
د پانک ۱۵ مخیز تفصیلي راپور د ۲۰۲۵ کال پر مهال د پاکستاني دولتي بنسټونو لهخوا د بشري حقونو سرغړونې مستندې کړې دي. راپور د جبري ورکېدنو د پای ته رسولو، د ناقانونه وژنو د درولو، پر ملکي وګړو د هوايي بریدونو د بندولو، د ظالمانه قوانینو د لغوه کولو او د ټولو سیاسي بندیانو د بېقید و شرطه خوشې کولو غوښتنه کوي. راپور خبرداری ورکوي چې، که نړیواله ټولنه جدي مداخله ونه کړي، نو په بلوچستان کې به د بشري حقونو سرغړونې دوام ومومي، چې دا به د نړۍ په کچه د استبدادي رژیمونو لپاره یو خطرناک ساری جوړ کړي.
